શું જમ્યા પછી ચાલવાથી બ્લડ શુગર નિયંત્રણમાં રહે છે? જાણો નિષ્ણાતો શું કહે છે -

જમ્યા પછી માત્ર 10થી 15 મિનિટની હળવી વૉક પણ બ્લડ શુગરનું સ્તર નિયંત્રિત રાખવામાં મદદરૂપ બની શકે છે

આજની વ્યસ્ત જીવનશૈલીમાં ઘણા લોકો જમ્યા પછી તરત જ બેસી જાય છે અથવા આરામ કરવા લાગે છે. પરંતુ આ આદત લાંબા ગાળે બ્લડ શુગર અને મેટાબોલિઝમ પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો માટે જમ્યા પછી બ્લડ શુગરનું અચાનક વધવું ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.

નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, ભોજન પછી માત્ર 10થી 15 મિનિટની હળવી વૉક કરવાથી બ્લડ શુગરનું સ્તર નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ મળી શકે છે. આ એક સરળ, સુરક્ષિત અને અસરકારક આદત છે, જે દૈનિક જીવનમાં સરળતાથી અપનાવી શકાય છે.

જમ્યા પછી બ્લડ શુગર કેમ વધે છે?

જ્યારે આપણે રોટલી, ભાત, બટાકા અથવા અન્ય કાર્બોહાઇડ્રેટયુક્ત ખોરાક ખાઈએ છીએ, ત્યારે શરીર તેને ગ્લુકોઝમાં ફેરવે છે. આ ગ્લુકોઝ લોહીમાં ભળે છે અને સામાન્ય રીતે જમ્યા પછી 30થી 60 મિનિટમાં બ્લડ શુગરનું સ્તર સૌથી વધુ વધી જાય છે. તેને પોસ્ટપ્રાન્ડિયલ બ્લડ શુગર સ્પાઈક કહેવામાં આવે છે.

સામાન્ય સ્થિતિમાં સ્વાદુપિંડ (પેન્ક્રિયાસ) ઇન્સ્યુલિન નામનું હોર્મોન છોડે છે, જે ગ્લુકોઝને કોષોમાં પહોંચાડી ઊર્જામાં ફેરવવામાં મદદ કરે છે. પરંતુ જો જમ્યા પછી કોઈ શારીરિક હલનચલન ન થાય, તો ગ્લુકોઝ લાંબા સમય સુધી લોહીમાં જ રહે છે, જેના કારણે ઇન્સ્યુલિન પર ભાર વધે છે.

જમ્યા પછી ચાલવાથી બ્લડ શુગર કેવી રીતે ઘટે છે?

નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, જમ્યા પછી ચાલવાથી શરીરમાં બે મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયાઓ થાય છે.

પ્રથમ, ચાલતી વખતે પગ અને જાંઘના સ્નાયુઓને ઊર્જાની જરૂર પડે છે. આ સમયે સ્નાયુઓ લોહીમાંથી ગ્લુકોઝ ખેંચીને તેનો સીધો ઉપયોગ કરે છે, જેના કારણે બ્લડ શુગરનું સ્તર ઘટવામાં મદદ મળે છે.

બીજું, નિયમિત રીતે ભોજન પછી ચાલવાથી શરીરની ઇન્સ્યુલિન સંવેદનશીલતા (Insulin Sensitivity) સુધરે છે. એટલે કે શરીરને ગ્લુકોઝ નિયંત્રિત કરવા માટે ઓછા ઇન્સ્યુલિનની જરૂર પડે છે અને સ્વાદુપિંડ પરનો ભાર પણ ઓછો થાય છે.

સંશોધન શું કહે છે?

કેટલાક વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો અનુસાર, ભોજન પછી લગભગ 30 મિનિટ સુધી હળવું ચાલવાથી બ્લડ શુગરમાં થતો અચાનક વધારો નોંધપાત્ર રીતે ઓછો થઈ શકે છે. કારણ કે જમ્યા પછીના પ્રથમ એક કલાક દરમિયાન બ્લડ શુગર સૌથી વધુ વધે છે, તેથી તે પહેલાં જ હળવી વૉક શરૂ કરવી વધુ લાભદાયી માનવામાં આવે છે.

કેટલા સમય પછી અને કેટલો સમય ચાલવું?

નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ:

– ભોજન પૂરું થયા પછી 10થી 15 મિનિટની અંદર ચાલવાનું શરૂ કરવું વધુ લાભદાયી છે.
– માત્ર 10થી 15 મિનિટની હળવી વૉક પૂરતી ગણાય છે.
– ખૂબ ઝડપથી દોડવું કે ભારે કસરત કરવી ટાળવી જોઈએ, કારણ કે તેનાથી અપચો, પેટમાં દુખાવો અથવા અસ્વસ્થતા થઈ શકે છે.

જમ્યા પછી ચાલતી વખતે કઈ સાવચેતી રાખવી?

– ભારે ભોજન કર્યા પછી તરત જ ઝડપી ચાલવું અથવા ભારે કસરત ન કરવી.
– જમ્યા પછી તરત સૂઈ જવું ટાળવું, કારણ કે તેનાથી એસિડિટી અને GERDની સમસ્યા વધી શકે છે.
– જમ્યા પછી એકસાથે ખૂબ વધુ પાણી પીધા બાદ ચાલવાનું ટાળવું, જેથી પેટમાં ભારેપણું ન થાય.

જમ્યા પછી ચાલવાના અન્ય ફાયદા

હળવી વૉક માત્ર બ્લડ શુગર જ નહીં, પરંતુ પાચનક્રિયા સુધારવામાં, વજન નિયંત્રણમાં રાખવામાં અને હૃદયના સ્વાસ્થ્યને સુધારવામાં પણ મદદરૂપ બની શકે છે. નિયમિત ચાલવાથી શરીર વધુ સક્રિય રહે છે અને મેટાબોલિઝમ પણ સુધરે છે.

નિષ્કર્ષ

બ્લડ શુગરને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે હંમેશાં દવાઓ અથવા ભારે વર્કઆઉટ જ જરૂરી નથી. જમ્યા પછી માત્ર 10થી 15 મિનિટની હળવી વૉક જેવી સરળ આદત પણ બ્લડ શુગરના અચાનક વધારાને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. સંતુલિત આહાર, નિયમિત કસરત અને સક્રિય જીવનશૈલી સાથે આ નાની આદત અપનાવવાથી ડાયાબિટીસનું સંચાલન વધુ અસરકારક બની શકે છે અને સમગ્ર આરોગ્યને પણ લાભ મળે છે.

ડો. બિરજૂ મોરી
MBBS, Diploma in Diabetology, C.Diab
(Mori Diabetes Centre, Rajkot)